Nagle pojawia się myśl: A co, jeśli upuszczę dziecko? Co, jeśli stracę kontrolę i zrobię mu krzywdę? Co, jeśli coś, czego dotknęłam lub co zjadłam, zaszkodzi dziecku?
Taka myśl może wywołać przerażenie. Możesz zacząć zastanawiać się, co ona o Tobie świadczy. Możesz unikać zostawania sam na sam z dzieckiem, chować niektóre przedmioty, nadmiernie sprzątać, wielokrotnie prosić bliskich o zapewnienie, że wszystko jest w porządku, albo analizować, czy możesz być niebezpieczna.
Może temu towarzyszyć silny wstyd i obawa, że ktoś źle zrozumie Twoje słowa.
Natrętna, niechciana myśl nie jest jednak tym samym co zamiar. W OCD takie myśli są przerażające właśnie dlatego, że są sprzeczne z wartościami danej osoby oraz jej pragnieniem ochrony dziecka.
Czym jest OCD okołoporodowe?
OCD okołoporodowe to zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, które rozpoczyna się lub nasila w ciąży albo po urodzeniu dziecka. Jeśli OCD występowało wcześniej, jego tematyka może skupić się na ciąży, porodzie lub odpowiedzialności za dziecko.
Wyniki badań różnią się między sobą, między innymi dlatego, że wiele osób boi się ujawniać treść swoich myśli. W jednym z badań średnie rozpowszechnienie OCD oszacowano na 2,9% w ciąży i 7% po porodzie. Sugeruje to, że OCD okołoporodowe może być znacznie częstsze, niż wcześniej sądzono.
OCD okołoporodowe może dotyczyć obaw związanych z:
Przypadkowym lub celowym skrzywdzeniem dziecka
Zakażeniem, chorobą albo zanieczyszczeniem
Podjęciem niewłaściwej decyzji w czasie ciąży
Zjedzeniem czegoś, co mogłoby zaszkodzić dziecku
Uduszeniem dziecka lub nagłą śmiercią łóżeczkową
Natrętnymi myślami o charakterze seksualnym lub religijnym
Popełnieniem poważnego błędu podczas opieki nad dzieckiem
Potrzebą całkowitej pewności, porządku lub poczucia, że wszystko jest „właściwe”
OCD może również dotyczyć tematów niezwiązanych bezpośrednio z dzieckiem. O problemie nie decyduje sama treść myśli, lecz rozwijający się wokół niej cykl obsesji, lęku i kompulsji.
Kiedy natrętna myśl staje się problemem OCD?
Wiele osób doświadcza dziwnych, nieprzyjemnych albo niechcianych myśli. Nasz umysł nieustannie tworzy różne możliwości i wypatruje potencjalnego zagrożenia.
W OCD osoba zaczyna nadawać myśli szczególne znaczenie:
Dlaczego w ogóle o tym pomyślałam? Czy to oznacza, że naprawdę tego chcę? Czy zignorowanie tej myśli byłoby nieodpowiedzialne? Jak mogę uzyskać całkowitą pewność, że nic złego się nie wydarzy?
Taka interpretacja wywołuje lęk, poczucie winy lub wstyd. Osoba próbuje więc ponownie poczuć się bezpiecznie poprzez sprawdzanie, unikanie, mycie, proszenie o zapewnienia, szukanie informacji albo analizowanie myśli.
Przynosi to krótkotrwałą ulgę. Jednocześnie uczy mózg, że myśl była ważna i niebezpieczna. Kiedy pojawia się ponownie, potrzeba wykonania kompulsji staje się jeszcze silniejsza.
OCD domaga się stuprocentowej pewności. Rodzicielstwo nie daje takiej pewności, dlatego poszukiwanie zapewnień może stopniowo zajmować coraz większą część życia.
Kompulsje nie zawsze są widoczne
Niektóre kompulsje są łatwe do zauważenia, na przykład wielokrotne mycie, sprawdzanie oddechu dziecka lub unikanie noży. Inne odbywają się jedynie w myślach.
Mogą to być:
Wielokrotne odtwarzanie wydarzeń w pamięci
Sprawdzanie, czy czujesz się jak „dobra” matka lub „dobry” rodzic
Zastępowanie niepokojącej myśli „bezpieczną” myślą
Modlenie się po to, aby zneutralizować konkretną myśl
Sprawdzanie, czy możesz stracić kontrolę
Porównywanie się z innymi rodzicami
Proszenie partnera, aby sprawdził coś za Ciebie
Wielokrotne szukanie pewności w internecie
Partner lub inni członkowie rodziny również mogą nieświadomie zostać wciągnięci w cykl OCD poprzez ciągłe zapewnianie, że wszystko jest bezpieczne, lub wykonywanie sprawdzeń za daną osobę.
Czy natrętna myśl oznacza, że mogę ją zrealizować?
Myśli charakterystyczne dla OCD są niechciane, przykre i sprzeczne z tym, czego osoba naprawdę pragnie. Sam fakt pojawienia się takiej myśli nie stanowi dowodu na zamiar jej zrealizowania.
Badania nad niechcianymi myślami o skrzywdzeniu niemowlęcia nie wykazały, aby matki doświadczające takich myśli częściej krzywdziły swoje dzieci. Ważna jest jednak prawidłowa ocena kliniczna, ponieważ nie każdy problem psychiczny pojawiający się po porodzie jest OCD.
Psychoza poporodowa jest innym, rzadkim zaburzeniem. Może wiązać się z omamami, urojeniami, znacznym splątaniem lub utratą kontaktu z rzeczywistością i wymaga pilnej pomocy medycznej.
Jeśli czujesz, że możesz zrealizować daną myśl, nie jesteś w stanie zapewnić bezpieczeństwa sobie lub dziecku, słyszysz głosy wydające polecenia albo masz przerażające przekonania, które wydają Ci się prawdziwe, poszukaj pilnej pomocy. Skontaktuj się z GP, położną, health visitor lub NHS 111. W przypadku bezpośredniego zagrożenia zadzwoń pod numer 999 albo zgłoś się do A&E.
Jak leczy się OCD okołoporodowe?
Podstawową terapią psychologiczną OCD jest terapia poznawczo-behawioralna z ekspozycją i powstrzymaniem reakcji, określana jako CBT z ERP. Jest to metoda zalecana przez NHS i NICE.
ERP nie oznacza, że terapeuta od razu każe Ci zmierzyć się z najgorszym lękiem lub zrobić coś niebezpiecznego. Terapia powinna być wspólna, stopniowa i dostosowana do Twojej sytuacji.
Najpierw rozpoznajemy sytuacje, myśli i uczucia wywołujące lęk oraz kompulsje i zachowania zabezpieczające, które podtrzymują problem. Następnie planujemy możliwe do wykonania ćwiczenia pozwalające stopniowo doświadczać niepewności bez wykonywania dotychczasowej kompulsji.
Może to obejmować ograniczenie sprawdzania, dotknięcie codziennego przedmiotu bez niepotrzebnego mycia, spędzenie czasu z dzieckiem bez proszenia o zapewnienia albo pozwolenie, aby natrętna myśl była obecna bez próby jej neutralizowania.
Pomocna może być również ekspozycja wyobrażeniowa, szczególnie gdy danej obawy nie można lub nie należy odtwarzać w rzeczywistości. Może ona polegać na napisaniu i czytaniu odpowiednio przygotowanego scenariusza oraz uczeniu się, że myśli i lęk można tolerować bez wykonywania kompulsji.
Bezpłatny arkusz Teoria A i Teoria B
Przygotowałam bezpłatny arkusz pomagający przyjrzeć się dwóm możliwym wyjaśnieniom problemu:
Teoria A: Wyjaśnienie podsuwane przez OCD, na przykład: „Mam tę myśl, ponieważ jestem niebezpieczna. Muszę zapobiec krzywdzie i uzyskać całkowitą pewność”.
Teoria B: Alternatywne wyjaśnienie, na przykład: „Doświadczam niechcianych myśli, ponieważ odczuwam silny lęk i zmagam się z OCD. Moje próby uzyskania pewności mogą podtrzymywać problem”.
Arkusz pomaga ocenić dowody wspierające oba wyjaśnienia, działania wynikające z każdej teorii oraz ich długoterminowy wpływ na Twoje życie.
Terapia OCD okołoporodowego po polsku
Mam ponad 10 lat doświadczenia w pracy z OCD w brytyjskich usługach NHS Talking Therapies. Ukończyłam również specjalistyczne szkolenia i w ostatnich 4 latach coraz często pracuję z OCD występującym w ciąży i po porodzie.
Oferuję terapię CBT z ERP w języku polskim online oraz stacjonarnie w Leeds. Dostosowuję sposób pracy do sytuacji osoby, szczególnie jeśli jest w ciąży, opiekuje się małym dzieckiem albo nie ma obecnie możliwości wypełniania wielu formularzy i zadań.
Jeśli rozważasz terapię, ale nie wiesz, od czego zacząć, możesz zarezerwować bezpłatną, niezobowiązującą, 15-minutową konsultację telefoniczną poprzez moją stronę. Podczas rozmowy możesz zadać pytania i zastanowić się, czy jestem odpowiednią terapeutką dla Ciebie.
Źródła i dodatkowe informacje
Fairbrother i współpracownicy: występowanie OCD w ciąży i po porodzie
Jeżeli ten artykuł przypomina Twoje doświadczenie, możesz dowiedzieć się więcej o mojej pracy na stronie Reflection Clinic albo skontaktować się ze mną, żeby zapytać o konsultację.
Oferuję również 15 min darmową konsultację