Ciąża po trudnym lub traumatycznym porodzie może wyglądać zupełnie inaczej niż poprzednia. Zamiast radości i spokojnego oczekiwania może pojawić się intensywny lęk: przed porodem, utratą kontroli, śmiercią dziecka, własną śmiercią albo ponownym doświadczeniem bezradności.
Czasami otoczenie nie rozumie tego lęku, szczególnie jeżeli poprzedni poród zakończył się narodzinami zdrowego dziecka. Możesz słyszeć: „Ale przecież wszystko dobrze się skończyło”. To jednak nie oznacza, że Ty czułaś się bezpiecznie ani że Twoje doświadczenie nie było traumatyczne.
Czym jest tokofobia wtórna?
Tokofobia oznacza bardzo silny lęk przed porodem. O tokofobii wtórnej mówimy wtedy, gdy lęk rozwinął się po wcześniejszym trudnym lub traumatycznym doświadczeniu związanym z ciążą albo porodem.
Może mieć to związek między innymi z:
nagłym lub zagrażającym porodem;
cesarskim cięciem wykonywanym w trybie pilnym;
silnym bólem lub poczuciem utraty kontroli;
obawą o własne życie lub życie dziecka;
poczuciem, że personel medyczny nie słuchał Cię albo nie wyjaśniał, co się dzieje;
poronieniem, martwym urodzeniem lub inną stratą;
komplikacjami zdrowotnymi u Ciebie lub dziecka;
pobytem dziecka na oddziale intensywnej terapii noworodka;
długim lub trudnym powrotem do zdrowia.
Nie trzeba spełniać żadnego określonego zestawu warunków, żeby uznać poród za traumatyczny. Liczy się nie tylko to, co wydarzyło się z medycznego punktu widzenia, ale również to, jak przeżyłaś tę sytuację.
„Ale przecież wszystko dobrze się skończyło”
Poprzedni poród mógł zostać opisany w dokumentacji jako medycznie udany, a jednocześnie pozostawić Cię z poczuciem przerażenia, bezradności, upokorzenia albo utraty kontroli.
Trauma nie zależy wyłącznie od ostatecznego wyniku. Znaczenie ma również to, czy czułaś się zagrożona, czy wiedziałaś, co się dzieje, czy miałaś możliwość podejmowania decyzji oraz czy otrzymałaś odpowiednie wsparcie.
Jeżeli Twoje ciało i umysł nadal reagują tak, jakby niebezpieczeństwo mogło się powtórzyć, lęk przed kolejnym porodem jest zrozumiałą reakcją na wcześniejsze doświadczenie.
Jak może objawiać się tokofobia wtórna?
Tokofobia wtórna może wyglądać różnie. Możesz doświadczać:
intensywnego lęku na myśl o porodzie;
natrętnych obrazów lub wspomnień z poprzedniego porodu;
koszmarów sennych;
paniki przed badaniami, wizytami w szpitalu lub USG;
ciągłego sprawdzania, czy dziecko jest bezpieczne;
wielogodzinnego szukania informacji o możliwych komplikacjach;
unikania rozmów, programów lub informacji związanych z ciążą i porodem;
poczucia odrętwienia albo odcięcia od obecnej ciąży;
trudności z przygotowaniem rzeczy dla dziecka;
poczucia winy lub wstydu związanego z poprzednim porodem;
silnej potrzeby szczegółowego zaplanowania każdego elementu porodu;
unikania kolejnej ciąży pomimo wcześniejszych planów posiadania dzieci.
Niektóre osoby dobrze funkcjonują na co dzień, ale odczuwają bardzo silny lęk przed konkretnymi badaniami, zbliżającym się terminem porodu albo pobytem w szpitalu.
Dlaczego ten lęk może być tak intensywny?
Po traumatycznym doświadczeniu mózg staje się bardziej wyczulony na potencjalne zagrożenie. Sytuacje przypominające poprzedni poród – szpital, zapachy, badania, ból, dźwięki aparatury albo sposób komunikowania się personelu – mogą uruchamiać reakcję alarmową.
Możesz logicznie rozumieć, że obecna ciąża nie musi przebiegać tak samo, a mimo to Twoje ciało reaguje napięciem, paniką lub potrzebą ucieczki.
Z czasem mogą pojawić się zachowania, które przynoszą chwilową ulgę, takie jak ciągłe szukanie zapewnień, sprawdzanie objawów, unikanie informacji albo bardzo szczegółowe planowanie. Chociaż pomagają na krótko, mogą nieświadomie podtrzymywać lęk.
Jak psychoterapia może pomóc?
Psychoterapia może pomóc Ci zrozumieć, dlaczego lęk nadal się pojawia i co go podtrzymuje. Nie chodzi o przekonywanie Cię, że „nie ma się czego bać” ani o zmuszanie Cię do wyboru określonego rodzaju porodu.
Celem jest odzyskanie większego poczucia bezpieczeństwa i możliwości podejmowania świadomych decyzji.
W zależności od Twoich potrzeb terapia może obejmować:
uporządkowanie i zrozumienie wcześniejszego doświadczenia;
rozpoznanie, co uruchamia lęk;
pracę z poczuciem winy, wstydu lub odpowiedzialności;
ograniczanie zachowań, które podtrzymują lęk;
stopniowe oswajanie trudnych sytuacji, takich jak wizyty i badania;
pracę ze wspomnieniami traumatycznymi przy wykorzystaniu CBT lub EMDR;
przygotowanie się do rozmów z położną i zespołem medycznym;
wsparcie w opracowaniu planu porodu uwzględniającego Twoje potrzeby i wcześniejsze doświadczenia.
Dobra terapia nie powinna odbierać Ci kontroli ani narzucać sposobu porodu. Powinna pomóc Ci podejmować decyzje z większym spokojem, na podstawie aktualnych informacji, a nie wyłącznie pod wpływem wcześniejszej traumy.
Kiedy warto poszukać pomocy?
Warto porozmawiać z położną, lekarzem rodzinnym lub specjalistą zdrowia psychicznego, jeżeli lęk:
zajmuje dużą część dnia;
utrudnia sen lub codzienne funkcjonowanie;
prowadzi do unikania badań lub opieki medycznej;
powoduje napady paniki;
utrudnia przygotowanie się do narodzin dziecka;
wywołuje natrętne wspomnienia albo poczucie, że ponownie przeżywasz poprzedni poród.
Nie musisz czekać, aż lęk stanie się nie do zniesienia. Można zacząć od rozmowy o tym, czego się boisz i co wydarzyło się wcześniej.
Psychoterapia po polsku w Leeds i online
Jestem psycholożką wykształconą w Polsce oraz akredytowaną przez BABCP psychoterapeutką poznawczo-behawioralną. Mam wieloletnie doświadczenie w pracy w NHS, w tym w zakresie traumy porodowej, lęku przed porodem i zdrowia psychicznego w okresie okołoporodowym. Oferuję terapię CBT i EMDR po polsku w Leeds oraz online dla osób mieszkających w UK.
Prowadzę psychoterapię w języku polskim:
online na terenie Wielkiej Brytanii;
stacjonarnie w moim gabinecie w Chapel Allerton w Leeds.
Jeżeli ten artykuł przypomina Twoje doświadczenie, możesz dowiedzieć się więcej o mojej pracy na stronie Reflection Clinic albo skontaktować się ze mną, żeby zapytać o konsultację.
Przeczytaj więcej: O mnie | Cennik i kontakt| Strona główna
Ten tekst jest polską, rozszerzoną wersją mojego artykułu What Is Secondary Tokophobia?, opublikowanego na stronie Reflection Clinic.